حسین شیرزاد
تحلیل گر و دکترای توسعه کشاورزی
جهانی که ما میشناختیم – جایی که ایالات متحده و شرکایش صادرکننده اصلی غلات بودند – به سرعت در حال تغییر است. با نزدیک شدن به سال ۲۰۲۵ و بعد از آن، تجارت غلات بیشتر در امتداد خطوط ژئوپلیتیکی قرار می گیرد و به نفع کشورهایی مانند روسیه و برزیل است و این مسئله، تامین کنندگان سنتی مانند ایالات متحده را تحت فشار قرار می دهد.در یک مفهوم گسترده، در آینده ایالات متحده شاهد کاهش صادرات غلات و کالاهای اساسی خود خواهد بود در حالی که سایر کشورها بر این اساس مستمرا تقاضای خوراک و غذا را افزایش می دهند.این بازسازی ژئوپلیتیکی بسیاری از بازیگران کشاورزی در ایالات متحده و اتحادیه اروپا را وادار می کند تا ماهیت تقاضای آتی و اینکه چگونه می توانند در دنیایی که به طور فزاینده تقسیم شده رقابتی باقی بمانند را در نظر بگیرند. علاوه بر این، آنها ممکن است در این سیستم تجارت جهانی دو طرفه در حال ظهور با یک نقطه ضعف بزرگ ورودی مواجه شوند. تولید و عرضه کود؛ چون کشورهای بریکس بر توان تولید جهانی نیتروژن، فسفر و پتاس تسلط دارند. کشورهای G7 ، کودهای شیمیایی، بهویژه فسفر، برای حفظ محصولات و ادامه کشت در دسترس ندارند . البته از آنجایی که بریکس بیشتر بر ایجاد یک مشارکت جهانی ایمنی غذا تمرکز می کند، می تواند به تعدادی از نتایج مثبت هم برای اقتصاد اعضا و هم برایامنیت غذایی سایر نقاط جهان منجر شود، مانند موارد زیر:
ا- ثبات بازار بیشتر بازار غذا
بریکس در دهه گذشته سالانه به طور متوسط ۲۴۱ میلیارد دلار محصولات کشاورزی از بازار جهانی وارد کرده است.یکی از عوامل محرک تشکیل بریکس، تمایل مشترک برای غلبه بر چالشهای ناشی از انحصارات تجاری، سیاستهای حمایتگرایانه و نوسانات قیمتی بود که مانع رشد کشورهای شرکتکننده میشد. همکاری قویتر بین کشورهای بریکس در زمینه کشاورزی و زنجیره تامین مواد غذایی میتواند به کنترل قیمت کالاها و حفظ رشد کمک کند، بهویژه اگر اتحادیه بریکس پول خود را ایجاد کند . اما تجارت کشاورزی درون بریکس همچنان پایین است. به گفته اتاق بازرگانی کشاورزی (Agbiz)، فرصتهای صادراتی برای محصولات کشاورزی آفریقای جنوبی در کشورهای بریکس در حال گسترش است، زیرا چین، عربستان سعودی و مصر در دو سال گذشته دسترسی به بازار محصولات مختلف را افزایش دادهاند. در حالی که مصر و عربستان سعودی به تازگی به گروه بریکس ملحق شده اند، آفریقای جنوبی از مدت ها قبل افزایش صادرات به کشورهای بریکس را در اولویت قرار داده است. اگرچه مفهوم توافقنامه تجارت کشاورزی بریکس به طور کامل بررسی نشده است، کشورهای عضو مجدانه برای کاهش تعرفههای واردات و رفع محدودیتهای بهداشت گیاهی تلاش کردهاند. به گفته Agbiz، حتی قبل از اضافه شدن اعضای جدید، کشورهای اصلی بریس قبلا واردکنندگان قابل توجهی بودند. از محصولات کشاورزی بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، واردات محصولات کشاورزی این گروه به طور متوسط ۲۵۵ میلیارد دلار در سال بوده است که چین ۷۱ درصد از آن را به خود اختصاص داده است، پس از آن هند و روسیه هر کدام با ۱۱ درصد، برزیل با ۴ درصد و آفریقای جنوبی با ۳ درصد قرار دارند. با وجود این ارقام قابل توجه واردات محصولات کشاورزی، تجارت محصولات کشاورزی درون بریکس نسبتاً پایین باقی مانده است. دادههای Agbiz نشان میدهد که این کشورها محصولات مختلفی از سویا، گوشت گاو، ذرت، انواع توتها، گندم و میوه گرفته تا شراب و آب میوه وارد میکنند. آفریقای جنوبی برخی از این محصولات را به وفور تولید می کند و دارای حجم مازاد برای صادرات است. با افزودن اعضای جدید بریکس، فرصت های تجارت کشاورزی افزایش یافته است. مصر حدود ۱۶ میلیارد دلار در سال برای واردات محصولات کشاورزی از بازار جهانی هزینه می کند. اینها عمدتاً گندم، ذرت، سویا، روغن نخل، گوشت گاو، سیب و گلابی، لبنیات، پنبه، سیب زمینی و چای و سایر محصولات هستند. اینجاست که کشاورزان، تجار و تولیدکنندگان گوشت گاو آفریقای جنوبی باید بر افزایش صادرات تمرکز کنند.. اوایل سال جاری، وزیر کشاورزی عربستان سعودی و رهبری ارشد کشاورزی در جستجوی غلات و واردات گوشت گاو از آفریقای جنوبی دیدن کردند. مقامات و صنعت از این فرصت استفاده کردند تا میوه های مختلفی را که آفریقای جنوبی می توانست به پادشاهی صادر کند، به نمایش بگذارند. برخی از کشورهای جدید بریکس واردکنندگان عمده غلات هستند و انتظار میرود که گنجاندن اعضای جدید فرصتهای رشد جدیدی را به همراه داشته باشد و تجارت بین کشورهای بریکس را افزایش دهد. خاورمیانه به عنوان رابط تجاری بین برزیل و چین عمل می کند و کشورهای بریکس در حال حاضر یک چهارم تجارت جهانی را نمایندگی می کنند. انتظار می رود تجارت بین کشورهای بریکس بیشتر رشد کند. کشورهای بریکس پلاس باید در زمینه هایی مانند کشاورزی دیجیتال، تحقیقات کشاورزی، کشاورزی سازگار با آب و هوا، بهترین شیوه های کشاورزی و سرمایه گذاری های جدید در زیرساخت های حمل و نقل برای بهبود لجستیک صادرات همکاری کنند.
۲- بهبود ایمنی و امنیت غذایی جهانی
علاوه بر کنترل بیشتر بر قیمت، اتحاد بریکس به کشورهای عضو کمک می کند تا زنجیره های تامین کشاورزی انعطاف پذیرتری بسازند. از آنجایی که این چارچوب تجارت را ساده می کند و فرصت های سرمایه گذاری را تسهیل می کند، تسریع توسعه کشاورزی و افزایش امنیت غذایی و تغذیه آسان است. برنامه اقدام کشاورزی بر بهبود کارایی مصرف آب در کشاورزی، حمایت از فقر جهانی و تلاشهای کاهش گرسنگی و افزایش ظرفیتهای تامین غذا در کشورهای بریکس تاکید دارد. در مجموع، این تلاشها میتوانند به تقویت سیستمهای غذایی، افزایش انعطافپذیری و کمک به ایجاد جهانی امنتر از نظر مواد غذایی کمک کنند.
۳- توزیع عادلانه مواد غذایی
بر روی کاغذ، Brics+ نه نفره نمایش قدرتمندی را نشان می دهد. جمعیت آن حدود ۳٫۵ میلیارد نفر یا ۴۵ درصد از مردم جهان است. در مجموع، ارزش اقتصادهای آن بیش از ۲۸٫۵ تریلیون دلار آمریکا است که حدود ۲۸ درصد از اقتصاد جهانی است. بریکس پلاس با عضویت ایران، عربستان سعودی و امارات حدود ۴۴ درصد نفت خام جهان را تولید می کند .در CIFTIS، کارشناسان دادههایی را ارائه کردند که نشان میداد توزیع نابرابر گندم باعث کمبود در کشورهای بریکس شده است . بر اساس یافتههای آنها، تولید گندم در همه کشورهای در حال توسعه تقریباً ۳۷۱ میلیون تن در سال ۲۰۲۱ یا تقریباً ۴۸٫۶ درصد از کل تولید گندم در جهان بود. با این حال، تقاضای جهانی برای آن گندم بسیار بیشتر از عرضه به میزان ۱۲۷ میلیون تن است و کشورهای در حال توسعه را وادار به تکیه بر واردات می کند. این شکاف عرضه-تقاضا دلیل اساسی است که کشورهای در حال توسعه با این همه چالش امنیت غذایی روبرو هستند، حتی اگر آنها بیش از اندازه کافی برای مناطق خود تولید کنند. بریکس می تواند شرایط تجاری بهتری را برای کشورهای در حال توسعه مذاکره کند و عرضه و تقاضای پایدارتری ایجاد کند. افزایش همکاری تجاری بین کشورهای شرکت کننده همچنین آنها را به همکاری با سازمان های عضو مشابه مانند G7 در تعقیب استانداردهای جهانی ایمنی مواد غذایی که بهتر با نیازهای کشورهای در حال توسعه هماهنگ می شود، یاری می دهد.
بریکس و آینده ایمنی جهانی غذا
ظهور کشورهای بریکس به عنوان یک بلوک اقتصادی به عنوان یک تغییر بزرگ و لرزه ای واقعی برای کشاورزی جهانی و تجارت غلات در حال ظهور است. در مجموع، BRICS اکنون از نظر رشد تولید ناخالص داخلی از G7 پیشی گرفته است و این بلوک از توسعه مسیرهای تجاری مستقلی که در هر جایی که امکان داشته باشد، ایالات متحده را بتوان دور زد، حمایت کرده است. اتحاد BRICS به سرعت در حال تکامل است و می تواند تأثیر عمده ای بر ایمنی جهانی غذا در کوتاه مدت و بلند مدت داشته باشد. روند به سمت همکاری و هماهنگی تجاری و مالی نزدیکتر به عنوان دستاورد بزرگ اجلاس کازان برجسته شده است. وقتی صحبت از تجارت غذا و امور مالی به میان می آید، در بیانیه نهایی آمده است که موارد زیر توافق شده است:
- دلارزدایی و پذیرش ارزهای محلی در تجارت و معاملات مالی: اعلامیه کازان به مزایای ابزارهای پرداخت فرامرزی سریعتر، کم هزینه، کارآمدتر، شفاف، ایمن و فراگیر اشاره می کند. اصل راهنما حداقل موانع تجاری و دسترسی بدون تبعیض خواهد بود.
- ایجاد سیستم پرداخت فرامرزی: این اعلامیه شبکههای بانکی را در بریکس تشویق میکند و امکان تسویه حساب با ارزهای محلی را در راستای طرح پرداختهای فرامرزی بریکس فراهم میکند . این امر داوطلبانه و غیر الزام آور است و باید بیشتر مورد بحث قرار گیرد.
- ایجاد نقش های تقویت شده برای بانک توسعه جدید ، مانند ارتقای زیرساخت ها و توسعه پایدار.
- تاسیس بورس غلات بریکس: پیشنهادی، برای بهبود امنیت غذایی از طریق افزایش تجارت در کالاهای کشاورزی: در آخرین اجلاس بریکس، روسیه پیشنهاد ایجاد یک بورس بینالمللی آتی غلات را ارائه کرد، اقدامی که – اگرچه هنوز با واقعیت فاصله دارد – نشان دهنده تمایل فزاینده برای چارچوب تجارت جایگزین، بدون اتکا به دلار آمریکا است. هدف روشن است: کاهش اتکا به بازارهای غلات غربی.” و پیامدهای آن برای صادرکنندگان غلات ایالات متحده قابل توجه است. برزیل، با تسلط فزاینده خود در صادرات سویا و ذرت، در حال حاضر ایالات متحده را در چندین بازار کلیدی تحت الشعاع قرار داده است، تا حدی به لطف مزایای قیمتی و روابط سیاسی آن به نوبه خود، روسیه نیز اکنون پیشرو در تعیین قیمت و تامین کننده گندم تجارت بین المللی است. در همین حال، عادات خرید چین همچنان بر استراتژی تنوع بخشیدن به تامین کنندگان تاکید می کند، روندی که از زمان آغاز جنگ تجاری ایالات متحده و چین در دوره اول دولت ترامپ آشکارتر شده است. چین که زمانی بزرگترین مشتری کشاورزی ایالات متحده بود، به طور فزاینده ای خرید غلات و سویا خود را به آمریکای جنوبی و روسیه منتقل می کند.. دولت جدید ترامپ نگرانی های جدیدی را برای صادرکنندگان آمریکایی به همراه دارد و ۱۰۰ روز اول ترامپ احتمالاً شامل اعمال تعرفه های ۵ تا ۱۰ درصدی بر همه کالاهای وارداتی و به طور بالقوه تا ۶۰ درصد بر واردات چین خواهد بود. تعرفه های تلافی جویانه که بر صادرکنندگان ایالات متحده تأثیر می گذارد اجتناب ناپذیر و تاثیر آن بر کشاورزی شدید خواهد بود. چین یک خریدار انبوه کالاهای کشاورزی ایالات متحده است که ۱۹ درصد از کل صادرات کشاورزی ایالات متحده به ارزش ۳۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ را به خود اختصاص داده است. انتظار است که این میزان به شدت کاهش یابد زیرا ترامپ «جنگ علیه چین» را آغاز می کند. پیش بینی میشود که صادرات محصولات کشاورزی در سال ۲۰۲۵ به ۱۶ میلیارد دلار کاهش می یابد که از بالاترین رقم ۴۳٫۵ میلیارد دلاری در سال ۲۰۲۱ کمتر است. چین در بازارهای غلات جهانی خریداری است که قابل جایگزین نیست. با عقب نشینی چین، ایالات متحده بزرگترین مشتری خود را از دست می دهد، که عامل اصلی کاهش ۳۷ درصدی درآمد کشاورزی ایالات متحده در دو سال گذشته است.
در نهایت، بریکس فعلی وزن بسیار زیادی در رابطه با تولید ناخالص داخلی جهانی دارد. کشورهای جدیدی که به این بلوک می پیوندند، حتی از نقطه نظر جغرافیایی، افزوده بسیار مهمی هستند. خاورمیانه پیوندی در مسیر تجاری بین برزیل و چین است. علاوه بر این، کشورهای عضو جدید دارای پتانسیل انرژی تجدیدپذیر بسیار زیادی هستند، به ویژه از نظر انرژی خورشیدی و بادی. بریکس جدید همچنین بلوک بزرگی از مصرف کنندگان و تولیدکنندگان مواد غذایی خواهد بود. همچنین انتظار میرود نوآوریهای فناوری و گذار به اقتصاد سبز شتاب بیشتری بگیرد. نقش استراتژیک برزیل در چارچوب بریکس گسترش یافته و برزیل از نظر اقتصادی و جغرافیایی بسیار مهم است. برزیل به طور خاص به بخش انرژی، کشاورزی و تنوع زیستی فکر می کند، مهم ترین کشور در این بلوک است. موضوع امنیت غذایی نیز وجود دارد، زیرا برزیل تامین کننده بزرگ غذا به چین است. این ایده که برزیل فقط کالا می فروشد چیزی است که در حال تبدیل شدن به گذشته است. امروزه شرکت های بزرگ برزیلی مانند JBS و Marfrig به دنبال فروش مستقیم در چین، به مصرف کنندگان نهایی یا شرکت ها هستند. این حتی در رابطه با دانه های سویا نیز اتفاق می افتد، که در حال حاضر شروع به فروش به توزیع کنندگان محلی و نه فقط شرکت های تجاری بزرگ کرده اند. حتی در نتیجه سازماندهی مجدد نظم اقتصادی جهانی، روند بسیار واضحی به سمت منطقه ای شدن بلوک های تجاری وجود دارد. علاوه بر این، رخداد تضعیف دلار به چند دلیل وجود دارد. ایالات متحده دارای کسری عمومی بالا، نرخ بهره رو به رشد و همچنین موضوع ژئوپلیتیکی است، زیرا این کشور از دلار برای تحریم کشورها استفاده کرده است. همه اینها به تضعیف ارز کمک می کند. اما تجارت جهانی به رشد خود ادامه خواهد داد،حتی ارزهای منطقه ای قدرت پیدا کرده اند. در میان کشورهای بریکس، بین المللی ترین ارز، حتی به دلیل اهمیت آن در تجارت جهانی، یوان چین است. اما دلار باید همچنان استفاده شود. واحد پول چین باید مکمل دلار باشد. و همچنین شایان ذکر است که یک پیشنهاد اعتباری مرتبط با یوان وجود دارد که به پول چین کمک می کند. امروزه یوان دومین ارز پرکاربرد در تجارت بین المللی است.
