صنعت غذای ایران در سالهای اخیر با نوسانات ارزی، تحریمهای خارجی و ناترازیهای انرژی دستوپنج نرم کرده است. اما در میان این هیاهو، تولیدکنندگان پیشرو سعی دارند با نوآوری و حفظ کیفیت، جایگاه برند ایرانی را در بازارهای جهانی حفظ کنند. در این گفتگوی اختصاصی و تفصیلی، اگروفودنیوز با مهندس امیررضا گیلانی، بنیانگذار و مدیرعامل گروه صنایع غذایی گیلانی، به بررسی ابعاد پشتپرده تولید، ریشههای ناکارآمدی در بروکراسی اداری و چشمانداز آینده این صنعت پرداخته است. این گفتگو، روایتی بیپرده از نگاه یک تولیدکننده است که «استراتژی بقا» را تنها راه پیش رو میداند.
اگروفودنیوز: جناب مهندس گیلانی، ضمن تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، لطفاً مروری بر تاریخچه شکلگیری گروه گیلانی و سبد محصولات این مجموعه داشته باشید.
مهندس گیلانی: خیلی ممنونم. گروه صنایع غذایی گیلانی بیش از دو دهه است که در این مسیر گام برمیدارد. تبدیلشدن به یک «برند ملی» یکشبه اتفاق نمیافتد؛ این فرآیندی است که به حداقل ۵ تا ۱۰ سال تداوم کیفیت و حضور مستمر در بازار نیاز دارد. ما امروز علاوه بر ایران، در بازارهای بینالمللی از جمله انگلیس، آمریکا، کانادا، استرالیا و کل حوزه خلیج فارس (امارات، کویت، قطر، عمان و بحرین) حضور داریم. جالب اینجاست که با وجود دیدگاههای منفی سیاسی نسبت به ایران، کیفیت محصولات ما باعث شده که حتی در بازارهای سختگیرانه، تقاضا برای محصولات ایرانی حفظ شود. حتی در همین هفتههای اخیر، محمولههای ما با وجود سختگیریهای گمرکی، با موفقیت وارد بازارهای امارات شده است.
اگروفودنیوز: سبد محصولات شما بسیار متنوع است؛ کدام دسته از محصولات اقبال بیشتری در بازارهای داخلی و صادراتی داشتهاند؟
مهندس گیلانی: تقاضا بسته به منطقه جغرافیایی متفاوت است. مثلاً در حوزه خلیج فارس، محصولات منجمد ما مثل بامیه و باقالی به دلیل مصرف زیاد در غذاهای محلیشان، تقاضای بالایی دارد. در اروپا و آمریکا، کنسروها و محصولات منجمد هر دو پرطرفدار هستند. نکته عجیب اینکه ما به رومانی صادرات رب داریم و آنها رب ایرانی را به سایر نمونهها ترجیح میدهند. ما تلاش کردهایم با تنوع محصول، ذائقه همه مناطق را پوشش دهیم.
اگروفودنیوز: شما در بحث بستهبندی و فرمولاسیون نوآوریهای زیادی دارید. واحد تحقیق و توسعه (R&D) چه جایگاهی در این مسیر دارد؟
مهندس گیلانی: R&D قلب تپنده کارخانه است. معتقدم یا باید پیشرفت کرد یا از گردونه حذف شد. من شخصاً بر این بخش نظارت مستقیم دارم. ما امروز روی «پایه غذاها» (مایههای آماده) متمرکز شدهایم. سبک زندگی مردم تغییر کرده و کسی دیگر در آپارتمان نمیتواند پاتیل گوجه بار بگذارد یا سبزی سرخ کند. ما مایه آلبالوپلو، لوبیاپلو و انواع خورشتها را به صورت «بدون گوشت» تولید کردیم تا دست مصرفکننده باز باشد و بر اساس سلیقه خودش پروتئین دلخواهش را اضافه کند. استقبال از مدل بدون گوشت حتی از مدلهای آماده هم بیشتر بود، چون اعتماد مردم به کنسروهای تولیدکنندگان حرفهای افزایش یافته است.
اگروفودنیوز: آیا برای بازارهای سلامتمحور یا گیاهخواران هم برنامهای دارید؟
مهندس گیلانی: اتفاقاً نام برند ما «صنایع غذایی سلامتمحور گیلانی» است. این استراتژی را از سالها پیش پیاده کردهایم. ما هر روز در حال اصلاح دستورالعملها (رسپی) هستیم. هدف ما این است که همان کیفیتی که در حجم بالا (مثل غذای نذری) طبخ میشود را به سفرههای مردم بیاوریم تا مردم با خیال راحت به جای پختوپز زمانبر، از محصولات باکیفیت ما استفاده کنند.
اگروفودنیوز: فروشگاههای زنجیرهای ویترین خوبی هستند. تعامل آنها با تولیدکنندگان را چگونه ارزیابی میکنید؟
مهندس گیلانی: فروشگاههای زنجیرهای ویترین هستند، اما نحوه پرداختشان جفا به تولیدکننده است. وقتی دلار در سه روز از ۱۸۵ هزار تومان به ۲۰۵ هزار تومان میرسد، بازپرداخت ۳ تا ۴ ماهه فروشگاه عملاً نیمی از نقدینگی ما را نابود میکند. حضور ما در این فروشگاهها به نوعی «اجبار برای دیده شدن» است، نه از سر میل و رضایت.
اگروفودنیوز: در دوران جنگ اقتصادی، وضعیت برخورد نهادهای حاکمیتی مثل مالیات و بانکها را چطور میبینید؟
مهندس گیلانی: ما از تحریم خارجی آسیب چندانی ندیدیم؛ بدترین ضربه را خودیها به ما زدند! قطعی اینترنت، فشارهای مالیاتی و عدم تامین مالی توسط بانکها، تولیدکننده را در یک «محاصره داخلی» قرار داده است. در حالی که تولیدکنندگان غذای کشور در دوران کرونا و بحرانها اجازه ندادند شلف مغازهها خالی بماند و سربلند بیرون آمدند، اما نهادهای متولی به جای حمایت، فقط آزار میدهند. من هیچ امیدی به اصلاح این بروکراسیها ندارم.
اگروفودنیوز: دیدگاه شما درباره حذف ارز ترجیحی و سیستم «رفع تعهد ارزی» چیست؟
مهندس گیلانی: ارز ترجیحی بسترساز فساد بود و باید حذف میشد. اما سیاست فعلی بانک مرکزی در بحث «رفع تعهد ارزی»، عملاً جریمه کردن صادرکننده است. دولت چرا باید برای صادراتی که با هزار مشقت در شرایط جنگی انجام شده، صادرکننده را جریمه کند؟ ما ارز حاصل از صادرات خودمان را میآوریم تا مواد اولیه وارد کنیم، اما در بروکراسیها گیر میافتیم. این سیاستها نه تنها مشوق نیست، بلکه «شکنجه صادراتی» است. نرخ دلار هم که در تالار مبادلات با نرخ بازار تفاوت زیادی دارد، عملاً سود صادرکننده را میبلعد.
اگروفودنیوز: با توجه به این شرایط، برای آینده چه برنامهای دارید؟
مهندس گیلانی: با وضعیت فعلی ناامیدیم، اما ما محکوم به پیشرفت هستیم. اگر بایستیم، نابود میشویم. ما امسال طرح توسعه ۱۰ هزار متری و جذب ۵۰۰ نیروی جدید را داریم. استراتژی ما «استراتژی بقا» است.
اگروفودنیوز: اگر شما وزیر اقتصاد بودید، چه میکردید؟
مهندس گیلانی: تنها کاری که میکردم این بود که «دست از سر تولیدکننده برمیداشتم»! دولت حق تصدیگری در اقتصاد را ندارد و اساساً بلد نیست. ما باید پاسخگوی مدیرانی باشیم که الفبای تجارت بینالملل را نمیدانند. اگر دولت دخالت نکند و اجازه دهد بازار مسیر خود را طی کند، نیمی از مشکلات خودبهخود حل میشود.
اگروفودنیوز: بحث ناترازی انرژی (برق و گاز) چقدر به شما آسیب زده است؟
مهندس گیلانی: فاجعهبار است. برق شهرکهای صنعتی ۲۴ ساعت قطع میشود که هزینهای میلیاردی روی دست ما میگذارد. گازوئیل ژنراتور را دیروز لیتری ۵۰ هزار تومان خریدم. دستگاههای بخار ما به خاطر سختی بالای آب منطقه نابود شدهاند. شرایط بهگونهای است که یا به سمت فروپاشی (کلاپس) کامل میرویم یا باید وضعیت تغییر کند؛ این وضعیت فعلی دیگر قابل ادامه نیست.
