مقدمه: جهان در تقاطع چالش‌های اقلیمی و بحران غذا
شانزدهم اکتبر هر سال یادآور تعهدی مشترک میان تمامی فعالان زنجیره تأمین غذا در سراسر جهان است؛ روزی برای بازنگری در آنچه «تغذیه جهان» نامیده می‌شود. امسال سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) شعار روز جهانی غذا در سال ۲۰۲۶ را اعلام کرد:
«Innovate today. Nourish tomorrow.»
(«امروز نوآوری کنیم، فردا را تغذیه کنیم»)
این شعار تنها یک گزاره انگیزشی نیست، بلکه یک دستورکار عملیاتی شفاف برای تصمیم‌گیرندگان، فناوران و پیشگامان صنایع غذایی و کشاورزی به‌شمار می‌رود. جهان با کاهش روزافزون منابع آبی، فرسایش خاک، شوک‌های زنجیره تأمین و رشد جمعیت دست‌به‌گریبان است؛ در چنین شرایطی، تولید سنتی دیگر پاسخگوی فردا نخواهد بود. پیام صریح سال ۲۰۲۶ فائو این است: تنها مزیتی که امنیت غذایی فردا را تضمین می‌کند، عمق نوآوری در اکوسیستم غذایی امروز است.
رمزگشایی از شعار ۲۰۲۶: نوآوری هدفمند چیست؟
نوآوری در ادبیات امروز صنعت غذا صرفاً معرفی محصولات تجملی نیست؛ بلکه بهینه‌سازی فرمولاسیون‌ها، کاهش ضایعات نان و غلات، جایگزینی افزودنی‌های پایدار، ارتقای ارزش تغذیه‌ای محصولات پایه و هوشمندسازی خطوط تولید تا توزیع را دربرمی‌گیرد.
همگرایی فناوری و دانش بومی: فائو تأکید می‌کند که استفاده از فناوری‌های نوظهور نظیر هوش مصنوعی در تحلیل داده‌های خاک و محصول، بهینه‌سازی فرآوری مواد اولیه و ارتقای فرمولاسیون‌های پایدار، اگر با احترام به محیط‌زیست و اقتصاد کشاورز همراه نشود، ماندگار نخواهد بود.
تاب‌آوری صنایع تبدیلی: برای صنایع غذایی و زنجیره آرد و نان تا صنایع تبدیلی کشاورزی، پیام «نوآوری امروز» یعنی گذار از خام‌فروشی و بهره‌وری حداکثری از مواد اولیه و کاهش ضایعاتی که سالانه میلیون‌ها تن غذا را قبل از رسیدن به سفره‌ها تلف می‌کند.
تاریخچه و نحوه شکل‌گیری روز جهانی غذا؛ ابتکاری که از نوامبر ۱۹۷۹ آغاز شد
شاید برای بسیاری از مخاطبان جالب باشد که روز جهانی غذا چگونه پا به تقویم رسمی جهان گذاشت:
۱. بنیان‌گذاری فائو در سال ۱۹۴۵: در ۱۶ اکتبر سال ۱۹۴۵ (بلافاصله پس از پایان جنگ جهانی دوم و ویرانی‌های ناشی از آن)، نمایندگان ۴۴ کشور در کبک کانادا گرد هم آمدند و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) را با هدف ریشه‌کنی گرسنگی در جهان پایه‌گذاری کردند.
۲. پیشنهاد تاریخی مجارستان در سال ۱۹۷۹: ایده نام‌گذاری یک روز رسمی در تقویم برای آگاهی‌بخشی عمومی و بسیج دولت‌ها، نخستین‌بار در بیستمین کنفرانس عمومی فائو در نوامبر ۱۹۷۹ مطرح شد. این پیشنهاد توسط هیئت نمایندگی کشور مجارستان و به رهبری وزیر وقت کشاورزی این کشور، دکتر پال رومان (Dr. Pál Romány) ارائه شد.
۳. تصویب و آغاز رسمی از ۱۹۸۱: این پیشنهاد به اتفاق آرا مورد تأیید کشورهای عضو قرار گرفت و مجمع عمومی سازمان ملل نیز آن را تصویب کرد. از سال ۱۹۸۱، هر ساله در روز ۱۶ اکتبر (مصادف با سالروز تأسیس فائو)، این مناسبت به عنوان یک خیزش جهانی برای اعلام همبستگی در مبارزه با فقر غذایی، سوءتغذیه و ارتقای کشاورزی پایدار در بیش از ۱۵۰ کشور گرامی داشته می‌شود.
کلام آخر: نقش رسانه‌ها و بخش خصوصی
در دهکده جهانی امروز، تاب‌آوری زنجیره غذا به همبستگی صنعت، پژوهشگاه‌ها و رسانه‌های تخصصی گره خورده است. روز جهانی غذا ۲۰۲۶ با شعار «امروز نوآوری کنیم، فردا را تغذیه کنیم»، تلنگری است به بخش خصوصی و کارآفرینان صنایع غذایی که تحقیق و توسعه (R&D) را نه یک هزینه جانبی، بلکه مهم‌ترین سپر دفاعی در برابر بحران‌های پیشِ‌رو بدانند. تغذیه نسلی سالم‌تر و سیاره‌ای پایدارتر در گرو تصمیم‌ها و سرمایه‌گذاری‌های علمی است که امروز در خطوط تولید و مزارع خود رقم می‌زنیم.
به قلم امیرسامان اسکندری
