سیل با خسارات تریلیون دلاری، امنیت غذایی را تهدید میکند. شکاف بزرگ بیمهای نشان میدهد مدیریت ریسک، نه یک انتخاب رفاهی، بلکه ضرورتی برای بقای کشاورزی است.
به قلم رامین امینی زارع
سیل از آن دسته بلایایی است که نه تنها در هنگام وقوع، بلکه ماهها پس از فروکش کردن آب هم دامن کشاورز را رها نمیکند. زمین زیر گِل مانده، بذر پوسیده، دام تلفشده و انبار خالی، همه یادگار سیلی است که شاید چندساعت بیشتر طول نکشیده باشد. به همین دلیل است که بیمه کشاورزی در برابر این خطر، نه یک انتخاب رفاهی، بلکه ضرورت بقا برای میلیونها کشاورز در جهان به شمار میرود.
از منظر فنی، سیل عبارت است از جریان غیرعادی آب خارج از بستر طبیعی رودخانهها که میتواند ناشی از بارندگیهای سیلآسا، ذوب ناگهانی برف یا طغیان دریا باشد. اما پشت این تعریف خشک، اعدادی پنهان است که تصویر روشنی از فاجعه میدهند. سازمان خواروبار وکشاورزی ملل متحد (FAO) در گزارش مرجع ۲۰۲۳ خود اعلام کرد که طی سه دهه گذشته، حدود ۳.۸ تریلیون دلار از محصولات کشاورزی و دامی جهان بر اثر بلایای طبیعی،از دست رفته؛ میانگینی معادل ۱۲۳ میلیارد دلار در سال یا پنج درصد از تولید ناخالص کشاورزی جهان. از این رقم، نزدیک به ۲.۹ تریلیون دلار مستقیماً به سیل، خشکسالی و موج گرما برمیگردد. سیل پس از خشکسالی، دومین عامل مخرّب در این بخش بوده و تنها از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۸، بالغ بر ۲۱ میلیارد دلار خسارت در کشورهای کمدرآمد و میاندرآمد وارد کرده؛ رقمی معادل ۱۹ درصد از کل زیانهای ناشی از بلایا. سیلهای ویرانگر پاکستان در ۲۰۲۲ شاید بهترین گواه این واقعیت باشد؛ رویدادی که ۳۰ میلیارد دلار زیان اقتصادی به جا گذاشت و بخش کشاورزی یکی از آسیبدیدهترین حوزههای آن بود.
تصویر بیمهای این خطر، خود داستان جداگانهای دارد. دادههای مونیخری نشان میدهد که از ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳، از مجموع خسارات سیل در جهان، تنها ۹۸.۲ میلیارد دلار تحت پوشش بیمه بوده است. نسبت خسارت یا (Loss Ratio) در بیمه سیل برای محصولات کشاورزی بین ۰.۶۵ تا بیش از ۱.۰ در سالهای پرحادثه نوسان دارد؛ یعنی بیمهگران در سالهای بد، بیشتر از آنچه دریافت کردهاند غرامت (Indemnity) میپردازند. نمونه گویا، سیل ناشی از طوفان دوکسوری در چین در ۲۰۲۳ بود؛ از ۲۵ میلیارد دلار خسارت کل، تنها ۲ میلیارد دلار، یعنی کمتر از هشت درصد، از طریق بیمه جبران شد. Swiss Re نیز در گزارش ۲۰۲۴ خود تأکید میکند که در سال ۲۰۲۳، از ۲۸۰ میلیارد دلار زیان بلایای طبیعی، تنها ۴۰ درصد بیمهشده بود و این نسبت در بخش کشاورزی کشورهای در حال توسعه بهمراتب پایینتر است.
در ایران، صندوق بیمه کشاورزی خطر سیل را در کنار تگرگ، سرمازدگی و خشکسالی تحت پوشش قرار میدهد و در سال ۱۴۰۴، بیش از دو میلیون و ۱۵۰ هزار بیمهنامه با رشد ۶۳ درصدی صادر شده؛ اما همچنان بخش بزرگی از اراضی سیلخیز کشور بدون پوشش کافی باقی مانده است. توسعه بیمههای پارامتریک شاخصپایه، گسترش یارانه حقبیمه برای کشاورزان خرد و راهاندازی استخرهای ریسک مشترک دولتیـخصوصی، مسیری است که هند، برزیل و چین پیمودهاند.درایران دونهاد معتبر بانک کشاورزی و صندوق بیمه کشاورزی،می کوشند تاباتامین مالی و مدیربت ریسک های مالی وحمایت بیمه ای،کمک ویاوری موثر برای تداوم کشاورزی کشور و تحکیم پایه های ومنیت غدایی کشور به عنوان مولفه بنیادین امنیت ملی کشورباشند.
منابع: FAO 2023 | Swiss Re Sigma 1/2024 | Munich Re Natural Catastrophe Statistics 2023
