رامین امینی زارع
تحولات سالهای اخیر نشان میدهد که حکمرانی کشاورزی در جهان وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن دولتها برای حفظ تابآوری (resilience) زنجیره غذایی، حمایتهای مالی مستقیم و غیرمستقیم را افزایش دادهاند و نقش نظامهای تأمین مالی کشاورزی بیش از گذشته برجسته شده است.
۱. میزان حمایت دولت آمریکا از کشاورزی و نظام مالی آن
ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ یکی از بزرگترین بستههای حمایتی تاریخ کشاورزی خود را اعلام کرد. وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) برنامهای به ارزش ۱۲ میلیارد دلار برای حمایت از کشاورزان در قالب «Farmer Bridge Assistance Program» ارائه کرد این حمایتها از طریق شبکههای مالی مانند Farm Service Agency و Farm Credit System جریان مییابد و نقش مهمی در جلوگیری از ورشکستگی کشاورزان و حفظ نقدینگی بخش کشاورزی دارد.
۲. حمایت اتحادیه اروپا از کشاورزی و بانکهای توسعه روستایی
اتحادیه اروپا در چارچوب سیاست مشترک کشاورزی (CAP) برای دوره جدید، بودجهای حداقل ۳۰۰ میلیارد یورو برای حمایت از درآمد کشاورزان، مدیریت بحران و سرمایهگذاریهای کشاورزی اختصاص داده است.
این رقم معادل پرداخت سالانه ۵۳ تا ۵۹ میلیارد یورو به کشاورزان اروپایی است که از طریق بانکهای توسعه روستایی، صندوقهای ملی و ابزارهای مالی مشترک توزیع میشود.
این سطح از حمایت، بزرگترین بسته مالی کشاورزی در جهان محسوب میشود و ستون اصلی تأمین مالی کشاورزی اروپا را تشکیل میدهد.
۳. حمایت دولت آلمان از نظام تأمین مالی کشاورزی
آلمان بهعنوان یکی از بزرگترین اقتصادهای کشاورزی اروپا، سالانه ۶.۲ میلیارد یورو از محل بودجه اتحادیه اروپا برای حمایت مستقیم از کشاورزان دریافت میکند.
علاوه بر این، بانک توسعه کشاورزی آلمان (Rentenbank) در سال ۲۰۲۵ بیش از ۲.۸ میلیارد یورو وام ترویجی جدید برای بخش کشاورزی و انرژیهای تجدیدپذیر ارائه کرده است که نسبت به سال قبل ۷۷ درصد رشد داشته است این ارقام نشان میدهد که دولت آلمان و اتحادیه اروپا نقش فعالی در تقویت نقدینگی و سرمایهگذاری در بخش کشاورزی دارند.
سخن پایانی
بررسی تجربه آمریکا، اتحادیه اروپا و آلمان نشان میدهد که آینده تأمین مالی کشاورزی بر سه محور استوار است:
- دیجیتالیسازی (digitalization) و شفافیت داده،
- استفاده از تأمین مالی ترکیبی (blended finance)،
- و ابزارهای کاهش ریسک (de-risking) برای جذب سرمایه خصوصی.
برای ایران،تقویت وتجهیز سرمایه بانک کشاورزی به عنوان یک نهاد توسعهای که پیشینه قریب به یک سده درخشش در عرصه تامین مالی تولید غذای مردم و نقش مستقیم در استقرار امنیت غذایی؛ به عنوان رکن وثیق امنیت ملی داشته است، ضرورتی است که باید مورد اهتمام و وجهه همت مضاعف قرار گیرد. از سوی دیگر، توسعه روابط اقتصادی منطقه ای وبین المللی،تامین حق بیمه سهم دولت، توسعه بیمه کشاورزی و بهرهگیری از ظرفیت همکاریهای بینالمللی میتواند مسیر جدیدی برای تأمین مالی پایدار ایجاد کند.
فراموش نباید کرد ایران قلب جهان و پل تاریخی پیوند سه قاره و مهد تمدن بشریست که گستره فرهنگی آن فراتر از فلات ایران، سه دریای خزر،کرانه پارس، کناره مکران و دو رشته کوه زاگرس والبرز سرافراز است.
