به قلم دکتر علی زنداکبری عضو سازمان نظام دامپزشکی
چهاردهم مهرماه روز دامپزشک است، نقش دامپزشکان در جامعه امروز و طی یک دهه گذشته تغییرات فراوانی داشته است. با تغییر فرهنگ اجتماع و رشد چشمگیر حیوانات خانگی و به وجود آمدن تنوع نگهداری از حیوانات مختلف دایره نگهداری از این مخلوقات الهی از ماهی ها و پرندگان به دسته دامهای کوچک، همچون سگ ها و گربه ها گسترده شد و حالا حیوانات خاصی همچون انواع خزندگان و حیوانات بزرگ همانند پلنگ و شیر نیز وارد حوزه نگهداری به عنوان حیوانات بومی و خانگی شده اند!!
این تغییر ویژه اهمیت امر دامپزشکی را بیش از پیش در سطح جامعه برجسته نموده است. افرادی که در دو دهه گذشته فقط در حد دامهای بزرگ همچون اسب و گاو فعالیت داشتند و در دسته پرندگان تنها به پرورش جوجه‌ها و مرغهای گوشتی و تخم گذار درگیر بودند در سطح گسترده تری به تامین دارو از خزندگان و حشرات روی آورده و حالا با انواع بیماری های حیواناتی همچون مارهای بوآ، ذرتی … ببرها و یوزها و… مواجه شده اند. این مهم ارزش کار دامپزشکان در حفظ حصار سلامتی برای انسان ها را در درجه اول و حیوانات به عنوان مخلوقات الهی را در درجه دوم، بسیار بالا برده است.
نقش مهم دامپزشکان در امنیت غذا
تامین پروتئین غذایی جامعه نقش اساسی تولیدکنندگان صنعت غذائی است، در این میان بررسی گوشت پروتئینی که علیرغم افزایش قیمت هنوز نقش زیادی در سبد غذائی جامعه دارد بر عهده دامپزشکان است. بیماریهای مشترک بین انسان و دام و آلودگیهایی که می تواند از گوشت دام به انسان سرایت نماید بیماریهای خطرناکی هستند که در سطح اول با بررسی، تشخیص و درمان دامپزشکان در همان مرحله اول رفع می گردند. آبزیان، ماکیان و دامهای بزرگ که همگی دارای گونه های حلال گوشت هستند جملگی می توانند با بیماری های مشترک بین انسان و دام درگیر باشند، با مشکلات بیولوژیکی جهانی چه در طبیعت و چه در آزمایشگاهها چه بر اثر تداخل های طبیعی و چه بر اثر تداخلهای علمی و غیرعلمی دامپزشکان را در زمینه تشخیص و درمان دچار چالش هایی نموده است نمونه بارز آنرا در دوران کرونا و مشخص نبودن تاثیر این ویروس بر مواد پروتئینی شاهد بودیم جهشهای ژنتیکی همین ویروس در فواصل نامنظم و کم، خطرات مبهم و زیادی را در سلامت غذائی به وجود آورده بود که با تلاش جامعه دامپزشکان هیچگاه حس نشد و بدون هیاهو مدیریت و رفع گردید و در سوی مهم این موارد، امنیت روانی جامعه نیز حفاظت شد.
محیط زیست و حضور موثر دامپزشکان
اکوسیستم های طبیعی متشکل از گیاهان و حیوانات در ارتباط مستقیم و هم جهت با یکدیگرند، حیوانات و اجتماع های گله ای و یا پراکنده آنها به علت نوع تغذیه خاص هر یک از آنها بر گیاهان هر منطقه اثر دارند ضمن آنکه بسیاری از حیوانات منبع تغذیه دیگر موجودات در طبیعت نیز هستند، مشکلات بیماری های گوارشی و یا تداخل بین بیماری های حیوانات و اثر آن بر گیاهان، در پخش انواع بیماری های مشترک نقش مهمی دارند تغییرات اقلیمی عارضه های تازه ای را در مناطق مختلف جهان باعث شده اند، تب برفکی و یا انواع آنفولانزاها نمونه خوبی از افزایش یک بیماری خطرناک در میان حیوانات است، اپیدیمی های مختلف در سطوح متمایز و در مناطق زیادی موجب آلودگی های گیاهی و گسترش آنها شده اند.
بیماری های ماکیان خصوصا به علت مهاجرت پرندگان و به علت برهم خوردن زمان مهاجرت آنها مرض های متفاوتی را در میان انواع آنها ایجاد نموده است بیماری های جهش یافته ای همچون مالاریای پرندگان و یا نیل غربی با سروتیپهای مختلف، واکنش های درمانی متفاوتی را در اکوسیستم های جهانی ایجاد نموده است. ازبین رفتن حیوانات و جانوران بیمار و پراکندگی لاشه های آلوده آنها، مناطق آبی محیط زیست جهان را دچار آلودگی کرده و مشکلات سلامتی زیادی را بین انسان ها به وجود آورده است. در این میان کنترل بیماریها توسط دامپزشکان و با ایجاد قرنطینه های فیزیکی، زیستی و طبیعی نقش اصلی را در کنترل بیماریهای بدون ساختار در جهان را داشته است.
کشف چرخه بیماری های مهم دامی بین گیاهان مختلف و از بین بردن یا معیوب نمودن این چرخه توسط دامپزشکان کار اساسی و اصولی است که سازمان جهانی دامپزشکی با همکاری سازمان بهداشت جهانی ضمن حمایت از آن در حال گسترش فرهنگ بهداشتی ناشی از آنها بین جوامع می باشند.
قدرت نمایی دامپزشکان در کنترل بیماری های زئونوز
در حال حاضر بیش از دویست بیماری مشترک(زئونوز) بین انسان و دام کشف شده است که مرگ و میر ناشی از این نوع بیماری ها بیست و پنج درصد از کل مرگ و میرها در جهان را شامل می شود که متاسفانه همچنان آمار بالائی از این دست است، علیرغم آن پیشرفت علم دامپزشکی در کشور و افزایش قدرت علمی-تحلیلی دامپزشکان داخلی وایجاد شبکه های علمی-عملیاتی کشوری این آمار را در داخل کشوربسیار پائین آورده است. دستور العمل های بهداشتی و رعایت پروتوکلهای علمی برای جلوگیری از سرایت انواع بیماریها از حیوانات به دامها از سوی دامپزشکان کشور به حدی جدی به اجرا درآمده است که امروزه درصد مرگ و میر ناشی از بیماری های مشترک، علیرغم مصرف بالای محصولات پروتئینی در جامعه و رشد شدید نگهداری از حیوانات خانگی در حد بسیار پائینی در کشور رسیده است.
مشکلات دامپزشک و دامپزشکی
دامپزشکی به علل گوناگون از جمله ارتباط با حیوانات و جانوران مختلف به صورت مستقیم و غیر مستقیم و مواجهه با بیماری های شناخته شده و نشده و نداشتن ساعات کار منظم و هزینه تجهیزات اولیه و مداوم و هزینه های بالا برای شروع و ادامه کار و … از جمله مشاغل سخت به شمار می رود جامعه دامپزشکان علیرغم موفقیت های فراوان با مشکلات حادی مواجه هستند اول آنکه تحصیل این علم با هزینه گزافی مواجه است چراکه بسیاری از دروس این رشته دروس عملی است و پس از ورود به بازار کار نیز دامپزشکان با اشخاصی که بدون مجوز و براساس تجربه و با قیمت های پائین، غیر تخصصی و غیرقانونی به کار مشغول هستند روبرو شده و ضرر فراوانی می بینند بسیاری از اشتباهات غیرمتخصصین دامپزشک موجب بدنامی دامپزشکان حقیقی می شود.
وجود بهای بالای داروهای دامپزشکی و نوسان قیمت ها به علت تحریم ها و افزایش قیمت ارز کمبود بسیاری از داروها و واکسنها را موجب گشته است که نتیجه آن به وجود آمدن بازار سیاه داروهای دامپزشکی، قاچاق داروها و رواج داروهای تقلبی در بازار گشته است که ضررهای غیر قابل جبرانی را در پی داشته و خواهد داشت.
قاچاق حیوانات ارزیابی نشده نیز در نقاط مختلف کشور ازدیاد بیماری ها و ورود بیماری های غیر قابل کنترل را به خصوص در زمینه بیماری های پرندگان، خزندگان و دامهای بزرگ را موجب شده و مشکلات عدیده ای را به وجود آورده است. عدم شفافیت در برخی زمینه های صنفی نیز از دیگر مشکلات دامپزشکان کشور است که امید می رود با هم افزائی تخصصی-صنفی این موارد حل گردد.
جامعه دامپزشکی کشور جامعه ای متخصص، زحمتکش، پویا و فعال است که علیرغم مشکلات عدیده با همت و تلاش فضای بهداشتی را در طبقه بندی های مختلف حفظ نموده است.
