مهربانو مهدوی کارشناس رسانه
در شرایطی که ایران با بحران جدی آب، کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افت سفرههای زیرزمینی و گسترش فرونشست زمین مواجه است، طرح دوباره موضوع خودکفایی کامل در محصولات آببر مانند برنج نیازمند بررسی دقیق و واقعبینانه است. امنیت غذایی بدون تردید یک اولویت ملی است، اما تجربه جهانی نشان میدهد امنیت غذایی الزاماً به معنای تولید همه محصولات در داخل کشور نیست؛ بلکه باید بر پایه ظرفیتهای اقلیمی، مزیت نسبی و پایداری منابع طبیعی تعریف شود. تولید برنج ایران حدودا بین ۲.۴ تا ۲.۷ میلیون تن متغییر است.
در حالی که مصرف سالانه کشور حدود ۳.۵ میلیون تن برآورد میشود و بخشی از نیاز داخلی از طریق واردات تأمین میشود. این در حالی است که برنج یکی از محصولات آببر محسوب میشود و تولید هر کیلوگرم آن بسته به شرایط کشت، به هزاران لیتر آب نیاز دارد.
در کشوری که بیش از ۹۰ درصد منابع آب مصرفی آن در بخش کشاورزی استفاده میشود و بسیاری از دشتها با بحران آب و فرونشست روبهرو هستند، توسعه تولید محصولات آببر بدون توجه به توان اکولوژیک مناطق میتواند هزینههای سنگینی برای آینده ایجاد کند.
عیسی کلانتری، وزیر اسبق کشاورزی و دبیرکل خانه کشاورز، از جمله کارشناسانی است که نسبت به سیاست خودکفایی مطلق بدون توجه به محدودیتهای آبی کشور هشدار داده و معتقد است سیاستهای کشاورزی باید بر اساس ظرفیت منابع آب و خاک تنظیم شود. از نگاه کارشناسان، مسئله اصلی این نیست که ایران از نظر فنی توان افزایش تولید برنج را دارد یا نه؛ بلکه پرسش اساسی این است که آیا منابع آبی کشور توان پشتیبانی از چنین سیاستی را دارند؟
ادامه سیاستگذاری بر مبنای افزایش تولید به هر قیمت، ممکن است در کوتاهمدت جذاب به نظر برسد، اما در بلندمدت میتواند امنیتع غذایی کشور را نیز تهدید کند؛ چراکه کشاورزی بدون آب پایدار امکان ادامه ندارد. آینده کشاورزی ایران نه در شعار خودکفایی مطلق، بلکه در مدیریت هوشمند منابع آب، اصلاح الگوی کشت و تصمیمگیری بر پایه واقعیتهای اقلیمی خواهد بود.
